Dolną trzecią część

„Dolną, trzecią część szyjki, uwypuklającą się w kształcie klina do pochwy i zamykającą ją od góry, poznaliśmy już jako dolną część pochwową macicy (portio vaginalis uteri). Na tym miejscu musimy się nią zająć nieco obszerniej, gdyż odgrywa ona dużą rolę przy spółkowaniu. Najdokładniejszy obraz portio vaginalis widzi się głęboko w pochwie wówczas, gdy rozchyli się jej ściany narzędziem lekarskim lub palcami. Na tabl. IV, po stronie lewej, przedstawiony jest naturalnej wielkości obraz portio vaginalis pierwiastki, tj. kobiety, która nigdy nie rodziła, a po stronic prawej — wieloródki, tj. kobiety, która urodziła co najmniej kilkoro dzieci. Różnica jest wyraźna u pierwiastki część pochwowa jest wydłużona, a ujście macicy (ostium uteri) jest bardziej zaokrąglone, natomiast u wieloródki część pochwowa jest większa, masywniejsza, a ujście macicy przedstawia obraz mniej lub więcej szerokiej szpary poprzecznej, od której na obydwa boki przebiegają zwykle bliznowate wręby. Tylko w tym przypadku ujście macicy przybiera kształt rzeczywiście nieco zbliżony do list. Właściwie tylko wówczas można mówić z pewną dozą słuszności o wargach ujścia macicy. Czyni się to jednak zawsze i nazywa się wargą przednią część portio vaginalis leżącą przed ujściem macicy, natomiast wargą tylną — część leżącą poza tym ujściem.“(1)